Muzeum Gregoriańskie Egipskie

Zbiegają się tu dwa powody. Po pierwsze, szerszy klimat intelektualny: po kampanii egipskiej Napoleona w latach 1798-1801 i odszyfrowaniu hieroglifów przez Champolliona w 1822 roku całą Europę ogarnęła egiptomania, a papież Grzegorz XVI chciał, by Watykan był poważnym uczestnikiem rodzącej się egiptologii, a nie tylko widzem. Po drugie, konkretnie rzymskie: dużą część przyszłej kolekcji Rzym już posiadał. Przez stulecia rzymscy cesarze, w tym Hadrian, przywozili do swych willi rzeźbę egipską i zlecali warsztatom włoskim rzymskie prace „egiptyzujące”. Fundacja Grzegorza XVI z 1839 roku zgromadziła ten rozproszony materiał w jedno muzeum i dołożyła nowe zakupy z rynku antyków.

To autentyczna mieszanka, a opisy muzealne odzwierciedlają ją z ostrożnością. Są tu autentyczne starożytne egipskie przedmioty — papirus Księgi Umarłych, sarkofagi z trzeciego i drugiego tysiąclecia p.n.e., mumie, uszebti i stele. Są też liczne dzieła wykonane w Italii przez rzymskie warsztaty, celowo naśladujące styl egipski dla zamożnych rzymskich mecenasów, którzy chcieli nadać swym willom egzotyczny wygląd. Słynne posągi z czarnego bazaltu w trzeciej sali są właśnie takimi rzymskimi naśladownictwami, przywiezionymi tu z Willi Hadriana w Tivoli. Obie kategorie stanowią oryginalne antyki; różnią się tylko brzegiem Morza Śródziemnego.

Bardzo bezpośredni. Cesarz Hadrian (117-138 n.e.) zbudował luksusową willę w Tivoli, w której znalazły się Serapejon — sanktuarium egipskiego boga Serapisa — oraz odtworzony odcinek Nilu zwany Kanopos, oba pełne egipskich i egiptyzujących posągów. Kiedy w XVIII i XIX wieku ruiny te zaczęto wykopywać, wiele znalezisk trafiło do Watykanu. Trzecia sala tego muzeum jest w istocie nowoczesną rekonstrukcją egipskiej obsesji Hadriana, wykonaną z przedmiotów, które niegdyś stały w jego własnej willi czterdzieści kilometrów stąd. Kolosalne posągi Antinousa jako Ozyrysa, które tu widnieją, mają to samo źródło: żałoba Hadriana po utopionym w Nilu kochanku była motorem znacznej części rzymskiej rzeźby egiptyzującej.

Grzegorz XVI chciał egiptologa Ippolita Rossellinego, twórcy włoskiej egiptologii i pierwszego na świecie posiadacza uniwersyteckiej katedry w tej dyscyplinie. Rosellini odmówił, ale polecił swojego najlepszego ucznia — barnabitę, ojca Luigiego Ungarellego, który zajął się kolekcją i zaprojektował pierwotny układ. Ungarelli wybrał sale z dawnego prywatnego apartamentu Piusa IV w Pałacu Belwederskim i kazał je udekorować malowidłami przywołującymi brzegi Nilu. Część tej egzotycznej dekoracji z XIX wieku wciąż widnieje wokół starożytnych obiektów.

Tak — kilka, a wraz z nimi trumny i wyposażenie grobowe, które im towarzyszyło. Najbardziej uderzające są mumie z Trzeciego Okresu Przejściowego, sprzed około 1000 roku p.n.e. Muzeum eksponuje je przy oświetleniu konserwatorskim, więc na początku mogą wydawać się przygaszone; daj oczom minutę przed gablotą. Znajduje się tu także niemal kompletny papirus Księgi Umarłych, długości około trzydziestu metrów, będący funeralnym odpowiednikiem księgi zaklęć prowadzących duszę przez zaświaty — przy sprzyjającym świetle można prześledzić konkretne formuły ochronne na wstędze.